Coraz częściej piszę o kondycji nauczyciela – niegdysiejszego i współczesnym. Może dlatego, że obserwacje układają się w sieci, a sieci stają się konstelacjami. A przecież nauczyciel – historycznie rzecz biorąc - od zawsze zajmował szczególne miejsce w kulturze i systemie edukacyjnym!.Może też wiekiem systematyzuję przykłady, które zostawały dotychczas w cieniu. Młodzież coraz bardziej otwarcie sprzeciwia się skostniałym formom nauczania, poszukując w najdrobniejszych szczegółach poszukuje podmiotowości oraz otwartości, zachowując przy tym niesamowitą czujność, by analizować do jest autentyczne, a co stanowi „nauczycielską pozę”. Ponadto odejście od „porządku” nie oznacza przecież rezygnacji z autorytetu nauczyciela, lecz raczej - jego redefinicję.

Mądry pedagog postrzegał niegdyś ucznia jako istotę intelektualną, emocjonalną i społeczną, ale na ile jest to możliwe w obecnych warunkach szkolnych? Na ile powinien ukrywać – a na ile okazywać (wszech)wrażliwość? . Wrażliwość sygnały płynące od młodzieży pozwalają czasem na bardzo wczesnym etapie uniknąć konfliktów i budować autentyczną relację. Literatura niezmiennie dostarcza wielu przykładów powołań oraz idealistycznych postaw, a niektóre z nich analizuję „en passant”. Choćby w twórczości Kornel Makuszyński odnajdujemy nauczycieli pełnych humoru, życzliwości i pasji! Profesor Gąsowski z „Szatana z siódmej klasy” potrafił zainteresować uczniów historią i był przez nich autentycznie lubiany. Łączył bowiem autorytet z serdecznością i otwartością. Podobnie nauczyciel z „Panny z mokrą głową”, który kształtował wrażliwość swojej uczennicy. Makuszyński ukazał nauczyciela jako mistrza, bliskiego uczniowi. Takich nauczycieli miałam w szkole podstawowej - do dziś pamiętam Pana Henryka Wróblewskiego, nauczyciela wychowania muzycznego.

Z kolei Janusz Korczak, odchodzący niestety stopniowo w „nauczycielską niepamięć” przedstawiał bardziej złożony obraz pedagoga. W jego utworach pojawiali się zarówno nauczyciele oddani swojej misji, jak i ci, którzy ulegają schematom i rutynie. Korczak podkreślał znaczenie szacunku wobec dziecka i jego indywidualności. Uważał, że wychowywać może jedynie człowiek wolny od schematów i uprzedzeń. W jego wizji nauczyciel był partnerem ucznia, a nie jedynie jego przełożonym. Zarazem jednak Korczak nie rezygnował z wymagań wobec wychowanków, ucząc ich odpowiedzialności i samodyscypliny. A teraz, cóż... . Nauczyciel funkcjonuje w określonych warunkach instytucjonalnych, które nie zawsze sprzyjają realizacji ideałów pedagogicznych – podwójna „robota”: papierkowa i wirtualna odbiera mu czas, który mógłby poświęcić uczniom. Mimo to jego rola pozostaje kluczowa dla rozwoju młodego pokolenia. W tradycji polskiej zawód nauczyciela wiąże się z etosem pracy, poświęcenia i odpowiedzialności społecznej. Współcześnie oczekuje się od niego również kompetencji technologicznych i umiejętności „dostosowania się do zmieniającego się świata” ( co za frazes!).Innymi słowy: musi być wiarygodny, aby móc wpływać na swoich uczniów. Ważna jest także jego autonomia i poczucie godności zawodowej. Mimo niezliczonej ilości absurdów to on powinien pomóc młodym ludziom odnaleźć sens życia – szczególnie podczas istnej plagi rodziców niewydolnych wychowawczo! Jest mi przeraźliwie smutno z tego powodu.

Marta Moldovan-Cywińska

Fot. Pixabay